Gelişmekte olan ülkeler arasında (Rusya, Türkiye, Brezilya, Çin, Hindistan, Doğu Avrupa ülkeleri, Meksika) büyüme strateji ve sonuçlarını en başarılı bulduğum ülke olan Brezilya’dan, şeker kamışından ethanol üretip petrole bağımlılığı azaltma projesinden sonra gördüğüm en önemli ikinci bilimsel atılımı başlatma haberi geldi.

Hatırlamak amacıyla, Brezilya’nın yakıt devriminden kısaca bahsedelim. Dünyanın en büyük şeker kamışı üreticisi olan Brezilya, petrolden doğan dışa bağımlılığının ekonomisi üzerinde uzun vadede pranga vazifesi göreceğini anlayarak, 1980′lerde ulusal bir alternatif yakıt akımı başlatmıştı. Bu çalışmalar ışığında sağlanan sistematik devlet desteği sayesinde bugün, Brezilya’da trafikte olan araçların 85%’i ana yakıt olarak benzinle değil, şeker kamışından üretilen ethanol isimli alkol bazlı yakıttan sağlanıyor. Daha da ilginci, Brezilya’daki bu araçların motor sistemi, hem ethanol hem de benzinle çalışabilecek kapasitede. Bu teknolojik gelişimin yarattığı dalga sayesinde Brezilya dışa bağımlılığından kurtulmakla kalmıyor, milyarlarca dolar tasarruf yapıyor, bu teknolojiyi uygulamak isteyen diğer ülke ve şirketlere teknoloji ihraç ediyor, ve ulusal petrol kaynaklarını Petrobras isimli kamu şirketi ile yurtdışına pazarlıyor. Bu atılımın Brezilya’yı bu sene ilk defa petrol konusunda net ihracatçı (petrol ürün ve türevleri ihracatı, ithalatından fazla olan ülke) noktasına getireceğini de hatırlatmakta fayda var. Bu kısa bilgiyi vermemin sebebi, Brezilya’nın devlet olarak hesaplanabilir riskleri nasıl fırsat haline çevirdiğine ve büyük coğrafyaları etkileyebilecek teknolojileri nasıl geliştirebildiğine dair bir örnek vermekti.

Yazımın esas konusu ise, tüm dünyada kutuplaşmaya sebep olduğundan dolayı potansiyelini açığa çıkaracak düşünsel ve bütçesel desteği bir türlü bulamayan Kök Hücre Araştırmaları. Aşağıda kısaca bahsedeceğim kök hücre temellerine geçmeden önce, neden bu kadar önemli olduğunu söyleyeyim. Kök hücreler sayesinde, şu an çözümünü bulamadığımız birçok ciddi sağlık sorunu, basit bir tedavi süreciyle düzeltilebilme şansına sahip olacak. Bunlar arasında felç, organ kaybı, uzuv yitimi sayılabilir. Şimdi konunun perde arkası ve detaylar:

Kök Hücre Nedir ?

Tıp alanında uzmanlık düzeyine sahip olmadığım için, kök hücrenin basit tanımını Vikipedi’ye bırakacağım:

Özetlersek, kök hücre çok özel bir hücre tipi. Gerekli işlemleri yaptığınız anda, kök hücreleri istediğiniz herhangi bir hücre tipine dönüştürebiliyorsunuz, ve bölünebilme özelliğinden yararlanarak, tek bir kök hücreden milyonlarcasını yaratabiliyorsunuz. Detaylı bilgi için İngilizce Wikipedia‘dan (daha detaylı), ya da Türkçe Vikipedi‘den alabilirsiniz.

Neden Gelişme Sağlanamıyor ?

Aslında gelişme sağlanamamasının sebebi, ilaç ve medikal ürünler pazarının lideri olan, Ar-Ge’ye en çok yatırım yapma olanağı olan şirketlerinin merkezlerinin bulunduğu ülkelerin yönetimlerinin, bu teknolojiye şu sebepten dolayı sıcak bakmamaları ve gerekli izinleri çıkarmamaları:

Brezilya’nın Cesur Hareketi

İşte bu noktada Brezilya devreye giriyor. Olgun Kök Hücreler (embriyonik değil) üzerinde yapılacak araştırma, insanın kendi kemik iliğinden alınarak üretilecek ve Chagas hastalığı olarak bilinen kalp problemine karşı kullanılacak. Şu ana kadar olgun kök hücrelerle yapılan deneyler ve öne sürülen sonuçlar, bilim dünyasında doğruluğu pek güvenilir bulunmadığı için soru işaretleri taşıyor. Daha önce geçmişi bilinmeyen kliniklerin denek aramak için garip ilanlar yayınladığı olgun kök hücre deneyleri, ilk defa ülke seviyesinde test edileceğinden, çok büyük gelişmeler yaşanabilir.

Araştırmacılar, 600 Chagas hastasına, kendi kemik iliklerinden alınmış, bir Espresso fincanını doldurabilecek miktarda kök hücresini enjekte edecek ve kalp bu kök hücrelerinin kalp kası hücresine dönüşerek hastaları iyileştirmesini bekleyecekler ikinci bir 600 kişilik hasta grubuna ise, placebo testi için işe yaramayacak başka bir sıvı enjekte edilecek. Placebo testi, bir işlemin başarısını gösterebilmek için, bir kontrol grubu oluşturup, bu kontrol grubuna iş görmeyecek ilaç kullandırtmak üzerine kuruludur.) Kemik iliği kök hücrelerinin kendini yeni bir hücreye dönüştürme özelliğini neredeyse tamamen kaybettiğini savunan bazı taraflar, araştırmanın önemli bir sonuç doğurmayacağı görüşünde.

Daha önce yine Brezilya’nın yaptığı bir kemik iliği kök hücresi araştırmasında, bu tedavinin 15 Birinci Tip Diyabet hastasından 14′ünde hastalığı durdurduğu ve etkilerini geri çevirdiği sonucu çıkmıştı. (Los Angeles Times haberi).

Brezilya’nın, risk ve fırsat değerlendirmesi konusundaki cesur tavrı, dünyaya önümüzdeki 50 yıllık gelecekte yeni bir lider kazandıracak gibi görünüyor. Ethanol devriminden sonra kök hücre tedavisi yöntemi, bu liderliğin ilk sinyalleri olabilir…

Haberin kaynakları:

VentureBeat makalesi (İngilizce)